WARSZAWA:   Wesoła - Wawer - Praga Południe - Rembertów

Wybierz wydanie:

Logowanie

automatyczne logowanie
Zarejestruj się    Zapomniałem hasła

Czwartek, 22 sierpnia 2019 r.
Imieniny obchodzą: Maria, Cezary, Tymoteusz

Dotyk historii

Elżbieta Jabłońska  |  16 maja 2018

Dostałam zlecenie zorganizowania w dniu 14 kwietnia 2018 r. wycieczki po Rembertowie dla dwojga osób przybyłych do Polski z Florydy (USA). Towarzyszyła im tłumaczka języka hebrajskiego. Wstępnie wiedziałam, że jedna z tych osób, mająca żydowskie korzenie, pragnie zobaczyć miejsca w Rembertowie, gdzie mieszkała jej rodzina.

Moi goście byli uczestnikami organizowanego corocznie Marszu Żywych.

Marsz Żywych organizowany jest od 1988 roku przez izraelskie Ministerstwo Oświaty na terenie obozu koncentracyjnego w Auschwitz i związany jest z obchodami Dnia Pamięci Ofiar Zagłady. Uczestnictwo w Marszu ma dawać świadectwo pamięci osób pomordowanych przez nazistowskich Niemców podczas II wojny światowej. Ma być również manifestacją przywiązania do takich wartości jak: godność i równość wszystkich ludzi, tolerancja, prawo każdego człowieka do życia w pokoju.

Zaczynamy zwiedzanie.

Pani Pnina Marchan pokazała mi kartkę z adresem: ul Gawędziarzy 25.

Pod tym adresem jeszcze kilkanaście lat temu stał, przed wybudowaniem gmachu Urzędu Dzielnicy Rembertów, budynek z czerwonej cegły. W okresie międzywojennym mieściła się tu bożnica dla Gminy Żydowskiej Rembertowa.

Jak dowiadujemy się z dostępnych źródeł, historia społeczności żydowskiej w Rembertowie zaczyna się wraz z powstaniem osady Rembertów i rozbudową pobliskiego carskiego poligonu wojskowego pod koniec XIX wieku. Żydzi świadczyli usługi dla wojska, zajmowali się drobnym handlem i rzemiosłem, głównie szewstwem, krawiectwem, piekarstwem i stolarstwem. Pod koniec XIX wieku Rembertów i okolice zyskały też miano miejscowości letniskowych i w związku z tym zaczęły powstawać pensjonaty dla kuracjuszy.

W roku 1921 w Rembertowie, Karolówce, Zygmuntowie i na Mokrym Ługu mieszkało ok. 400 Żydów, natomiast w 1939 roku było ich ok. 2000.

W czasie II wojny światowej latem 1940 roku, na mocy dekretu gubernatora Franka, w Rembertowie wyznaczono getto - dzielnicę żydowską i zaczęto przesiedlać do niego miejscowych Żydów. Zamieszkało tam też ok. 500 Żydów przesiedlonych z Kalisza, Łodzi i Sieradza. Teren getta ogrodzono płotem z drutu kolczastego.

Getto żydowskie zlikwidowano 20 sierpnia 1942 roku, a większość jego mieszkańców pognano pieszo do Falenicy, skąd wraz z Żydami falenickimi i otwockimi ze stacji kolejowej zostali wywiezieni do obozu koncentracyjnego w Treblince. Po drodze, za wiaduktem kolejowym, w kierunku Wesołej rozstrzelano ok. 300 starców oraz chorych.

Niewielu Żydów z Rembertowa uniknęło komór gazowych w Treblince, uratowało się też kilku Żydów ukrywanych przez polskich sąsiadów.

Domy na terenie getta zostały oszabrowane, a następnie Zarząd Mienia Pożydowskiego sukcesywnie zajmował się zakwaterowywaniem nowych mieszkańców.

Po likwidacji getta w Rembertowie, do wiosny 1943 roku w kilku domach na ul. Żwirki i Kościuszki funkcjonował jeszcze Judenlager - getto szczątkowe ,w którym zgromadzono głównie młodych i zdrowych Żydów, którzy pracowali w fabryce „Pocisk” i Zakładach „Smitt i Junk” w Kawęczynie. Całkowitą likwidację getta przeprowadzono latem 1943 roku, wszyscy pozostali przy życiu Żydzi zostali rozstrzelani na terenie działek za ul. Batorego (obecnie ul. Markietanki).

O tym wszystkim opowiadałam gościom z Florydy, stojąc przed kamieniem pamiątkowym i tablicą informacyjną o gettcie, na parkingu przed Urzędem Dzielnicy, na ul. Gawędziarzy 25.

Obiekty te znajdują się na terenie dawnego getta w Rembertowie.

I usłyszałam, jak przez łzy pani Pnina Marchan mówi:

W tym transporcie był mój pradziadek, Baruch Shulman, ze swoją córką Perl Marchan i zięciem Elimelechem Marchanem. Były tam również ich dzieci - Joseph Marchan (24 lata) i Bronia Marchan (16 lat).

Pradziadek, Baruch Shulman, ma udokumentowane świadectwo śmierci w Treblince, dokument jest przechowywany w Instytucie Jad Vashem w Izraelu, pozostali nigdy się nie odnaleźli, nie ma dokumentów na ich temat, prawdopodobnie ponieśli śmierć razem z innymi z tego transportu.

Natomiast ojciec Pniny, młodociany David Marchan, brat Josepha i Broni, był ewakuowany ostatnim transportem organizowanym w celu ocalenia ludności żydowskiej i wypłynął statkiem z Triestu tuż przed wybuchem wojny w 1939 r. do Palestyny.  linie żeglugowe obsługujący ruch emigrantów. W Polsce ich a pokładzie „Warszawy” – w sierpniu.

Teraz Pnina Marchan przyjechała do Polski wraz z mężem szukać swoich korzeni.

Odwiedziliśmy jeszcze miejsca pamięci na ul. Markietanki upamiętniające zamordowanie 300 chorych i starców w dniu 20 sierpnia 1942 r. oraz miejsce w pobliżu wiaduktu kolejowego, gdzie wiosną 1943 r. zamordowano 200 młodych ludzi z getta szczątkowego.

Pani Pnina zabrała kamienie z tych miejsc.

Na pożegnanie obiecała, że powróci tu jeszcze ze swoimi trzema siostrami, mieszkającymi obecnie w Izraelu, aby pokazać im miejsca, gdzie mieszkały rodziny Shulman i Marchan.

Wyraziła też nadzieję, że być może uda się nawiązać kontakty z potomkami tych, którzy ocaleli.

Już po spotkaniu z panią Pniną Marchan udało mi się ustalić, że rodziny Shulman i Marchan mieszkały przed wojną na obecnej ulicy Gawędziarzy i Konwisarskiej.

 


PS.

Nazwiska osób opisanych w powyższym artykule zostały umieszczone za zgodą pani Pniny Marchan. Opis historyczny na podstawie tekstu ze strony internetowej www.dawnyrembertow.pl.

Uczestnicy bardzo dziękują za materiały promocyjne otrzymane z Wydziału Promocji Urzędu Dzielnicy Rembertów.

Tagi: Izrael, Izrael historia, historia, historia Rembertowa


Komentarze użytkowników (1)

Dodaj komentarz
kaan | 2018-05-27 12:13:05

"Domy na terenie getta zostały OSZABROWANE . . Następnie Zarząd Mienia Pożydowskiego sukcesywnie zajmował się zasiedlaniem nowych mieszkańców"

Krótko i "wyczerpująco" . Treść "Dotyku historii" czyta KTOŚ nie wprowadzony w
w "polską specyfikę" i neutralny narodowościowo... Ja nie polemizuję "że tak bylo " ale jak to się ma do do tego "procesu przywracania prawdy historycznej"

Stalgast

Kalendarz Imprez

Sierpień 2019
PnWtSrCzwPtSoNd
1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031

Najbliższe wydarzenia


Sobota, 24 sierpnia 2019

bodyART w Lesie Milowym 2019

Niedziela, 25 sierpnia 2019

Koncert Kasi Lins | Plażówka

Niedziela, 25 sierpnia 2019

Festiwal Food Trucków, 6. Mistrzostwa Burgerowe, Warszawska Pyza

Zgłoś wydarzenie

Wesbud
Archiwum wydań drukowanych
 

Nasza ankieta

Jakie formy aktywnego, wakacyjnego wypoczynku są dla Ciebie interesujące?

Wycieczki rowerowe
Wspinaczka górska
Spływy kajakowe
Sporty wodne
Sporty ekstremalne
Turystyka piesza
Aktywne zwiedzanie
Inne
Zobacz wyniki
Szkoła

Newsletter

Zaprenumeruj nasz newsletter. Wpisz swój adres e-mail:
Zapisz Usuń